#8216;Laten wij niet anderen het leven als verplichting opleggen’: interview met Eveline van Dijck over haar documentaire ‘Mag ik dood’

De zelfmoord van haar zusje, die na jaren van psychisch lijden geen uitweg meer zag, vormde de aanleiding voor Eveline van Dijcks documentaire ‘Mag ik dood’. De door het Humanistisch Verbond gefinancierde film, die op 29 mei voor het eerst aan het publiek vertoond wordt, wil er aan bijdragen dat psychiatrische patiënten met een diepgemeende doodswens serieuzer worden genomen. ‘Laten wij niet vanuit onze eigen levensdrift en hoogmoed anderen het verder leven als verplichting opleggen’, zegt de documentairemaakster in een interview op deze website.

#8216;Mijn zusje zag er na haar overlijden heel ontspannen en jaren jonger uit. Ik had haar alleen graag een menswaardiger dood gegund. Met de wetenschap die ik nu heb, was dat misschien mogelijk geweest. Het is anders gegaan.’ Dat zegt documentairemaakster Eveline van Dijck over de persoonlijke achtergrond van haar film ‘Mag ik dood’, waarin ze een indringend portret schetst van chronisch psychiatrische patiënten met een doodswens. De door het Humanistisch Verbond medegefinancierde documentaire, die op 29 mei in Den Haag voor het eerst aan het publiek vertoond wordt, zal ongetwijfeld veel tongen in beroering brengen. Want op de ultieme consequentie van zelfbeschikking rust, als het gaat om de doodswens van mensen die geestelijk lijden, nog een gigantisch taboe.

Ook Van Dijck had het er moeilijk mee dat haar zus Catharina Maria, roepnaam Cathma, aangaf geen toekomst meer te zien nadat ze een psychose en aansluitend tal van behandelingen had gehad. ‘Ik probeerde haar op te beuren’, zegt de cineaste. Ze wees haar zus steeds maar op lichtpuntjes in haar bestaan. ‘Cathma deed haar best. Tot ze besloot dat het echt genoeg was en ze zich verhing. Zorgvuldig had zij het alleen voorbereid. Maar het is verschrikkelijk dat het zo moest. Ik heb haar in de kou laten staan. Hoe had het wél gekund? Dat is de leidraad voor deze film geworden.’

In ‘Mag ik dood’ vertellen naast Eveline nog elf nabestaanden over hun ervaringen. Zo horen we hoe een dochter zich voor de trein wierp, een echtgenote een overdosis medicijnen nam, een man vergif dronk, een jongeman van een hoog gebouw sprong. Alle vertellers zitten met een groot verdriet. Sommigen zagen het aankomen, maar durfden het niet bespreekbaar te maken. Anderen wilden de doodswens van hun dierbare niet onder ogen zien. In de documentaire komen de nabestaanden in de intieme kas van een hortus botanicus bij elkaar en ze zijn het er allemaal over eens: we moeten een ‘eerlijke doodswens’ serieus nemen. Dat is tragisch en schokkend. Maar het is menswaardig als je tot het einde bij je dierbare kunt blijven en iemand met goede medische begeleiding rustig kan inslapen.

Psychiaters houden hulp bij zelfdoding verre van zich. Eén van hen zegt in de documentaire: ‘Je moet altijd onderzoeken of er nog mogelijkheden zijn. Als het echt op is, dan moet zo iemand er zelf maar een eind aan maken en de eindverantwoordelijkheid nemen.’ Toch zegt voormalig minister Els Borst, die ook in ‘Mag ik dood’ wordt geïnterviewd, dat de euthanasiewet waarvoor zij gestreden heeft, wel degelijk hulp door een arts mogelijk maakt: ‘De wet spreekt over ondraaglijk en uitzichtloos lijden. En maakt geen uitzondering voor psychiatrische patiënten. Veel dokters zijn onnodig bang voor de strafrechter.’

Eveline van Dijck zag cijfers van het Trimbos Instituut die melding maken van ruim negentigduizend suïcidepogingen per jaar. Ongeveer vijftienhonderd daarvan slagen. Een groot aantal mensen met een doodswens belandt dus na een zelfmoordpoging in het ziekenhuis, vaak met ernstig extra letsel. Van Dijck hoopt dat haar film zal helpen mensen met een diepgemeende doodswens serieuzer te nemen. ‘Als zij het aangeven, durf er over te praten en er praktisch op in te gaan. Laten wij niet vanuit onze eigen levensdrift en hoogmoed anderen het verder leven als verplichting opleggen. Ga het gesprek en de zoektocht aan. Voor velen zal de optie dat er middelen voorhanden zijn, al een hele geruststelling vormen. Dan kan er ook menswaardig afscheid van het leven genomen worden.’

Meer kijken, luisteren en lezen

#8216;Mag ik dood’ wordt op 4 en 10 juni uitgezonden bij de humanistische omroep HUMAN op Nederland 2. Eveline van Dijck houdt over de achtergronden en ontwikkelingen rond de documentaire een weblog bij. De film op dvd hebben? Bestel een exemplaar door overmaking van 10 euro op ING banknummer 69.55.97.124 ten name van het Humanistisch Verbond, onder vermelding van 'DVD Mag ik dood' en uw naam en adresgegevens.

Gepubliceerd: 28-05-2008