Humanistisch Verbond vraagt aandacht voor humaniteit van vreemdelingenbewaring

In Nederland kijken we graag kritisch naar het buitenland - bijvoorbeeld naar China en Afghanistan - als het gaat om mensenrechten. Maar ook in ons eigen land is er reden tot zorg, zoals op het gebied van vreemdelingendetentie. Het Humanistisch Verbond vraagt, mede naar aanleiding van de recente commotie rond de Bajesboot in Rotterdam, aandacht voor de humaniteit van vreemdelingenbewaring.

In Nederland kijken we graag kritisch naar het buitenland - bijvoorbeeld naar China en Afghanistan - als het gaat om mensenrechten. Maar ook in ons eigen land is er reden tot zorg, zoals op het gebied van vreemdelingendetentie.

In het weekend van 2 en 3 februari 2008 overleed een man die gedetineerd was op de Rotterdamse detentieboot Stockholm. Volgens medegevangenen - illegale vreemdelingen die wachten op uitzetting - kwam medische hulp te laat.

Op 5 februari 2008 publiceerde het Europese Comité ter Voorkoming van Foltering en Onmenselijke Behandeling en Bestraffing (CPT) een kritisch rapport over de Rotterdamse bajesboot . Het Comité maakt zich onder meer zorgen dat er ’s nachts geen artsen of verpleegkundigen beschikbaar zijn, en meent dat onvoldoende behandeling voor psychische klachten geboden wordt. Het Ministerie van Justitie heeft inmiddels aangegeven dat het gebruik van deze detentieboot in 2008 of 2009 zal worden gestaakt.

Intussen wordt de capaciteit in de vreemdelingenbewaring in Nederland uitgebreid. Na Rotterdam beschikken ook Dordrecht en Zaandam over detentieboten. In Alphen is een groot cellencomplex voor vreemdelingenbewaring geopend, en in Detentiecentrum Zeist worden ook nog steeds illegale vreemdelingen gedetineerd.

De humaniteit van de vreemdelingenbewaring in Nederland is niet vanzelfsprekend. Alle detentiecomplexen worden regelmatig bestookt door actievoerders. Verschillende inspectiediensten op nationaal en Europees niveau hebben kritische rapporten opgesteld, die het Ministerie van Justitie meestal weerspreekt.

Volgens het Humanistisch Verbond zijn er twee vragen die dringend serieuze aandacht behoeven. De eerste vraag is of detentie, een middel dat afgestemd is op bestraffing van criminelen, ook het meest effectieve en meest humane middel om het vraagstuk rond illegale vreemdelingen aan te pakken. De tweede vraag is of er andere, geschiktere middelen denkbaar zijn.

Vreemdelingendetentie is een bestuurlijke maatregel om mensen beschikbaar te houden voor de uitzettingsprocedure en het daaraan voorafgaande onderzoek. Omdat het tijdsbeslag van het onderzoek varieert, heeft de vrijheidsontneming van vreemdelingen geen vooraf vaststaande einddatum. De onzekerheid over de duur van de detentie en over wat daarna gaat gebeuren, levert gedetineerde vreemdelingen aanzienlijke psychische stress op. Dat maken humanistisch geestelijk verzorgers tijdens hun werk in de detentiecentra van dichtbij mee. De spanning loopt ook op doordat gedetineerde vreemdelingen in meerpersoonscellen worden vastgehouden, zonder noemenswaardige mogelijkheden voor ontspanning of studie, met zeer beperkte medische zorg, en bewaakt door personeel dat niet is opgeleid in de omgang met trauma’s en vreemde talen.

Het Humanistisch Verbond is van mening dat om humanitaire redenen de alternatieven voor vreemdelingenbewaring beter moeten worden verkend. Diverse methoden van het ter beschikking houden van mensen voor onderzoek en vertrek – zoals garantstellingen door derden, een intensieve meldingsplicht en elektronische bewaking – bieden alternatieven voor vreemdelingendetentie.

Als gevolg van de actie ‘Geen kind in de cel’, die in 2006 door onder andere Vluchtelingenwerk Nederland, Amnesty International, Unicef en de Stichting alleenstaande minderjarige asielzoekers (SAMAH) is geïnitieerd en door het Humanistisch Verbond is gesteund, is in januari 2008 besloten dat minderjarige kinderen van uitgeprocedeerde asielzoekers voortaan maximaal twee weken mogen worden vastgezet, als het hele gezin op korte termijn kan worden uitgezet. Belangenorganisaties zijn inmiddels ook in gesprek met het Ministerie van Justitie over alternatieve opvang voor alleenstaande minderjarige asielzoekers.

Het Humanistisch Verbond juicht toe dat er beweging zit in het denken over de opvang van vreemdelingen zonder geldige verblijfsstatus gedurende de periode waarin over de voorwaarden voor hun uitzetting wordt besloten. Het Humanistisch Verbond is van mening dat de lijn die nu wordt gevolgd bij minderjarige kinderen van uitgeprocedeerde asielzoekers – maximaal twee weken detentie – zou moeten worden uitgebreid, om vervolgens te worden doorgetrokken naar de opvang voor volwassen vreemdelingen. Want niet alleen kinderen ondergaan psychische schade door detentie.

Meer kijken, luisteren en lezen

Het Humanistisch Verbond besteedt dit jaar speciale aandacht aan humane vreemdelingendetentie. Het thema sluit aan bij het jaarthema van de Humanistische Alliantie: mensenrechten. Op de Alliantiedag op 20 maart organiseren humanistisch raadslieden van de dienst Geestelijk Verzorging van Justitie en de humanistische organisaties Samah en BlinN een workshop over menswaardige vreemdelingbewaring. In het webdossier mensenrechten op deze website is meer informatie over de positie van het Humanistisch Verbond ten aanzien van vreemdelingendetentie te vinden.

Gepubliceerd: 27-02-2008