'Mag ik dood' brengt debat over doodswens op gang

Chronisch psychiatrisch patiënten die bij het uiten van een doodswens tegen een muur oplopen bij psychiaters. Nabestaanden die dat ook niet begrijpen en het grote verdriet als een patiënt er in slaagt toch een einde aan het leven te maken. Dat is de indruk die bij velen beklijft nadat ze de film 'Mag ik dood' zien. Film en debat waren bedoeld om de problematiek rond chronisch psychiatrisch patiënten met een doodswens op de maatschappelijk agenda te krijgen. Dat is gelukt, zo blijkt uit de vele reacties.

Mag ik Dood werd gemaakt door Eveline van Dijck, in opdracht van het Humanistisch Verbond en de omroep HUMAN. Ook het Fonds Psychische Gezondheid steunde de film financieel. Film en aansluitende debatten hadden als doel de problemen van chronisch psychiatrisch patiënten met een doodswens op de maatschappelijke agenda te zetten. Op 29 mei organiseerde het Humanistisch Verbond de eerste publieksvertoning van Mag ik Dood met debat in Den Haag voor een zaal van ruim 400 mensen. Op 21 juni volgde een tweede vertoning met debat in Apeldoorn, die ook goed bezocht werd. Aan het debat in Apeldoorn namen verschillende deskundigen deel. Een belangrijke conclusie van de discussie daar was dat psychiaters een belangrijke rol zullen moet spelen bij een menswaardigheid, zelfgekozen levenseinde van psychiatrische patiënten.

Op 4 juni wordt de film op televisie uitgezonden en bekeken door zo’n 200.000 mensen, de dagen erna nog duizenden keren op http://www.uitzendinggemist.nl. Op human.nl trok de film rond de eerste uitzending ongeveer 800 bezoekers per dag. Zelfs nu, maanden later, bekijken per dag nog 40 tot soms wel 100 bezoekers de film. Op het weblog Mag ik dood komen duizenden bezoekers en er zijn vele reacties van psychiaters, patiënten, nabestaanden en geïnteresseerden. Verschillende websites verwijzen naar het weblog 'Mag ik dood' of de site van het Humanistische Verbond. En googelen op de frase ‘Mag ik dood’ levert 12.000 hits op. Het Humanistisch Verbond verspreidde de film op dvd en stuurde die naar politici, relevante beroepsgroepen, opleidingsinstituten en de pers.

Stroom van reacties

Nadat mensen de film hadden gezien en/of het debat hadden bijgewoond, reageerden ze in grote getalen. Velen voelden afschuw en verontwaardiging toen ze zagen dat chronisch psychiatrisch patiënten die het leven niet meer verdragen zo in de steek gelaten werden. Weinig mensen bleken te weten dat psychiaters en artsen, onder voorwaarden, hulp mogen verlenen bij zelfdoding aan deze groep. Hetgeen Els Borst, opsteller van de euthanasiewet, ook duidelijk stelde in de film en tijdens het debat. Richtlijnen om psychiaters te helpen een zorgvuldige afweging te maken, bleken nauwelijks bekend bij de beroepsgroepen.

Daarnaast besteedde ook de media aandacht aan het onderwerp. Een aantal vaktijdschriften en alle dagbladen schreven over de film. Het Humanistisch Verbond en de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde gaven de discussie een extra impuls door een opiniestuk in de Volkskrant waarin zij opriepen het wettelijk recht op hulp bij een zelfgekozen levenseinde voor mensen die ernstig psychisch lijden te honoren. Zij spoorden psychiaters aan om hun verantwoordelijkheid te nemen.Voorzitter van het Humanistich Verbond Rein Zunderdorp stelde in het artikel dat niet helpen indringende consequenties heeft.

#8216;Wacht niet op een wonderbaarlijke genezing, maar voorkom het rekken van onnodig lijden.’ Iedereen is het erover eens dat mensen met een behandelbare depressie of wanen levenshulp en geen stervenshulp moeten krijgen. Het gaat om langdurige uitzichtloze onbehandelbare aandoeningen, die mensen op den duur niet meer willen en kunnen verdragen.'

In het maatschappelijk debat zoals dat tot nu tot wordt gevoerd, draait de discussie veelal om de cruciale vraag: Wanneer kun je zeggen dat iemand (een psychiatrisch patiënt) is uitbehandeld?
Tegenstanders van hulp geven voorbeelden van mensen die ooit dood wilden, maar later toch genazen en blij zijn dat ze nog leven. Dit is ook de strekking van het artikel van Joost Zwagerman in de Volkskrant. Maar nabestaanden van chronisch psychiatrisch patiënten denken daar vaak anders over. Een nabestaande zegt in de film over haar man: ‘Ik dacht: moet hij dan voor mij blijven leven? Hij was al zolang zo verschrikkelijk ongelukkig.’

Reacties uit de politiek

De politiek reageerde ook. De ex-minister van VWS en ontwerpster van de euthanasiewet Els Borst stelde voor dat patiënten en nabestaanden zich verenigen en een vuist maken tegen de psychiatrie. Femke Halsema (Groen Links) constateerde dat de twijfel van psychiaters te veel de boventoon voert. En riep op 'Psychiaters, onttroon de twijfel. Deze twijfel mag nooit zwaarder wegen dan het lijden van deze patiënten. Stel de patiënt centraal, zijn autonomie, zijn recht om waardig te sterven.'
Vanuit deze verontwaarding stelde Halsema samen met Chantal G’íllard (PvdA) kamervragen aan staatssecretaris Bussemaker(VWS). Ze vroegen Bussemaker om een reactie op de film en om maatregelen om psychiaters via voorlichting en bijscholing beter op de hoogte te brengen van de mogelijkheden. Een paar weken later schaarde ook Koser Kaya(D66) zich achter de vragen van haar collega's. Na het zomerreces 2008 worden deze vragen beantwoord. We houden u op de hoogte van ontwikkelingen van het debat.

Meer kijken, luisteren en lezen

Ga naar het webdossier een waardig levenseinde

Gepubliceerd: 29-08-2008