'Een geestelijk verzorger kan militairen leren beseffen dat dingen zijn zoals ze zijn'

Op 21 april 2006 brengt de Canadese generaal buiten dienst Roméo Dallaire een bezoek aan vijftien Nederlandse geestelijk verzorgers bij defensie. Hugo Remmers, staffunctionaris inhoudelijk beleid dienst humanistisch geestelijke verzorging bij Defensie, doet verslag van het bezoek.

Generaal Roméo Dallaire is een militair die ingewikkelde morele keuzes heeft moeten maken. Als commandant van de VN-missie in Rwanda besloot hij – tegen zijn orders in - om met zijn manschappen 30.000 inwoners te beschermen. Hij redde levens, maar kon niet voorkomen dat er 800.000 mensen op de meest gruwelijke wijze aan hun einde kwamen, inclusief tien Belgische militairen van zijn eigen eenheid. De missie in Rwanda resulteerde voor Dallaire in een post traumatische stress stoornis en eervol ontslag op medische gronden. De generaal slikt nog steeds antidepressiva en weet nog steeds niet of zijn leven zinvol is. Als geen ander weet hij met welke dilemma’s een militair te maken kan krijgen. En juist daarom hecht hij groot belang aan de aanwezigheid van geestelijk verzorgers bij internationale missies.

Dallaire weigerde bevelen omdat hij meende dat die bevelen moreel niet correct waren. Van moderne militairen wordt niet alleen gevraagd dat ze bevelen opvolgen, maar ook dat ze zelfstandige keuzes maken. Aan zo’n keuze gaat vaak twijfel vooraf. En daarna volgt soms de twijfel of die keuze wel de beste was.

Toch is twijfel niet altijd verkeerd. Humanistisch raadsman De Kooter: 'Door twijfels toe te laten ga je als mens vragen stellen. Dat is de eerste noodzakelijke stap voor het beantwoorden van de vraag hoe jij je verhoudt tot het leven. Welke visie heb je op het leven en op de dood? Wat is goed en zinvol leven en welke keuzes horen daarbij?' Volgens geestelijk verzorgers worden militairen weerbaarder door op tijd en regelmatig met zulke vragen om te gaan.

In de huidige complexe operaties is een grote mate van zelfkennis en zelfreflectie noodzakelijk. Die ontwikkel je niet zonder twijfels en angsten toe te laten. Juist het ontkennen en onderdrukken van gevoelens kan uiteindelijk leiden tot verknipte mensen, die een gevaar voor hun omgeving kunnen worden.

Dallaire miste geestelijk verzorgers in Rwanda. Juist zij zouden volgens hem een zinvolle bijdrage hebben kunnen leveren. 'Een commandant heeft een klankbord nodig. In zijn beslissingen is een commandant erg eenzaam. Ook al behandelt een commandant u onaardig of wantrouwig, probeer tot hem door te dringen, want hij heeft u nodig', zegt Dallaire tegen de geestelijk verzorgers.

Ook voor het overige personeel ziet Dallaire de waarde van een geestelijk verzorger. 'Als een commandant het al niet weet, hoe moet dat dan met de manschappen? U bent er voor enige stabiliteit, voor het heldere denkvermogen. Mijn manschappen maakten van dichtbij mee hoe lokale meisjes verkracht werden. Ingrijpen leek juist en mogelijk, maar kon ook gruwelijke represailles veroorzaken. Een geestelijk verzorger kan militairen leren beseffen dat dingen zijn zoals ze zijn.'

En tenslotte is er het moment van terugkomen uit een actie. Het thuisfront heeft vaak weinig begrip voor wat een militair heeft doorstaan. Volgens Dallaire kunnen juist geestelijk verzorgers hier een rol spelen. 'Een getraumatiseerde militair heeft eerst iemand nodig die niets doet, alleen maar stil is en luistert. Drie uur, vier uur achter elkaar. De ander laat uitrazen, tieren, huilen... Het moet eruit. Een geestelijk verzorger, die vertrouwd is met de militair, kan in staat zijn om de getraumatiseerde militair uit zijn isolement te halen. Want de eerste neiging bij ernstige problemen is dat je je wilt afzonderen, jezelf verstoppen. Bijvoorbeeld middels drank of drugs.'

In de visie van Dallaire kan een geestelijk verzorger voorkomen dat militairen – tijdens of na de missie - ontsporen. Hij reageert dan ook verheugd wanneer hij hoort dat de geestelijk verzorgers een belangrijke rol spelen tijdens de voorbereiding van Nederlandse missies naar bijvoorbeeld Uruzgan. Dallaire sluit zijn bezoej af met de woorden: 'Maar laat alsjeblieft de commandant niet in de steek. Hij heeft niemand anders als klankbord. Luister geduldig naar hem. Hij heeft het nodig.'

Gepubliceerd: 25-04-2006