Beeldend verwoorden, met respect, zonder oordeel

Ergens in het brede spectrum tussen een spectaculaire en mediagenieke begrafenis (Hazes) en een uitvaart van een eenzame, soms naamloze dode bevindt zich de uitvaart waaraan een humanistische uitvaartbegeleider meewerkt. Op 28 oktober 2006 vindt de themadag plaats van de humanistische uitvaartbegeleiders. Onder de titel 'Beeldend verwoorden, met respect zonder oordeel', komen ongeveer tachtig uitvaartbegeleiders bij elkaar - om te luisteren, te doen, ervaringen uit te wisselen en de zestigjarige band met het Humanistisch Verbond te vieren. De organisatie is in handen van de Humanistisch Verbond-afdeling Fryslân.

Na een hartelijk welkom van Rita van Gelder, namens de Stichting Humanistische Uitvaartbegeleiding, met achter haar de projectie van de nieuwe, eigen huisstijl van de Stichting, is het woord aan de dichter F. Starik. In een buitengewoon literaire en vaak ook geestige lezing spreekt hij onder meer over de overeenkomsten en verschillen tussen zijn werk en dat van een humanistisch uitvaarbegeleider. Starik brengt met een gedicht een laatste saluut aan een eenzame dode - overledenen die hij niet gekend heeft en die niemand hebben die hen naar hun laatste rustplaats begeleidt. De gemeentelijke Sociale Dienst zorgt voor een sobere uitvaart die voldoet aan een aantal minimale eisen.

De 'Poule des doods', dichters die Starik in de loop der jaren heeft ‘verzameld’ en hijzelf, geven de vereenzaamde doden hun verhaal terug. In dichtvorm. In fictie. En dat verhaal teruggeven is wat humanistische uitvaartbegeleiders ook doen. Zij creëren een verhaal, samen met nabestaanden die dat zelf niet kunnen of niet willen doen. Vaak hebben nabestaanden geen woorden voor het afscheid, bijvoorbeeld omdat het 'moeilijke gevallen' betreft: de dood van een jong persoon, van een kind of bij een geval van zelfdoding.

Voor dichters en humanistisch uitvaartbegeleiders geldt dat zij spreken zonder oordeel, met respect. Gaat het de dichter vooral om de taal, voor de uitvaartbegeleider gaat het vooral om de ontmoeting met de nabestaanden. Een ander groot verschil is dat Starik benadrukt deze dienst niet vrijwillig te doen: er moet wel voor betaald worden. 'We zijn geen welzijnswerkers.' Een gedicht kost 300 euro per een eenzame uitvaart. Het wordt slechts één keer gebruikt. Starik roept de uitvaartbegeleiders op een redelijk bedrag te vragen voor hun begeleiding, 'anders besta je over een paar jaar niet meer'.

Rein Zunderdorp, voorzitter van het Humanistisch Verbond, staat uitgebreid stil bij die traditie waarin de uitvaartbegeleiding is ontstaan en de band tussen uitvaartbegeleiders en het Verbond. Hij spreekt namens het Humanistisch Verbond de zaal toe en reikt het eerste exemplaar van het jubileumboekje 'Humanistische uitvaartbegeleiding op humanistische grondslag' uit aan de 94-jarige Tjidsger de Vries. Hij is één van die humanisten van het eerste uur die redes uitspreken bij begrafenissen en later ook bij crematies. 'Je sprak waar je gevraagd werd. Dat deed je gewoon', aldus Tsjidsger de Vries. Ook twee kersverse uitvaartbegeleiders krijgen een exemplaar van het jubileumboekje.

Na de lunch worden de aanwezigen opgedeeld in kleinere groepen en volgen zij een carrousel van vijf activiteiten. Vervolgens wordt een tv-documentaire over de Poule des doods vertoond. Daarna is het tijd voor stilte en is de opdracht om beeldend, zonder woorden, met elkaar te communiceren. Het dilemmaspel is daarbij het meest aangrijpend, want dat legt een aantal dilemma’s bloot waar je als uitvaartbegeleider mee te maken kunt krijgen en hoe je daarmee om kunt gaan. Tor slot is er een ontmoeting met F. Starik en kunnen de begeleiders met hem doorpraten over gemeenschappelijke ervaringen.

Ter afsluiting zingen alle aanwezigen met elkaar de dag uit en drinken op uitnodiging van Ineke de Vries een glaasje. 'Een dag met een hoog Starik-gehalte', merkt iemand op, hetgeen goedmoedig door de dichter beaamd wordt.

Gepubliceerd: 01-11-2006