VN verkwanselen vrijheid van meningsuiting aan religieuze groepen

Godslastering is teruggekeerd op het politieke wereldtoneel en daarmee wordt de vrijheid van meningsuiting beknot. Dat vindt filosoof Austin Dacey. Hij is vertegenwoordiger bij de VN-Mensenrechtenraad namens Center for Inquiry. In Trouw van zaterdag 29 november doet hij verslag van zorgwekkende ontwikkelingen in de VN die onder druk van de islamitische landen plaatsvinden. ‘Kritiek is de ultieme bevestiging van de vrijheid van een ander.’

Austin Dacey doet in Trouw uitgebreid verslag van zijn ervaringen bij een zitting van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties in Genève. Hij heeft zitting in de raad namens Center for Inquiry, een non-gouvernementele organisatie voor geloofsvrijheid en seculier staatsbestuur. Zijn idee is dat een open debat over religieuze kwesties onmogelijk is, werd in Genève bevestigd.
De maatregelen ter bescherming van godsdienst lijken het internationale systeem, en de instituten die zijn opgericht ter bescherming van de rechten van de mens, van binnen uit te hollen.

Dat is zorgelijk, meent Dacey. ‘Onder het mom van bestrijding van ’islamofobie’ en ’godslastering’ wil men binnen de VN de vrijheid van meningsuiting beknotten. In deze tijden van rellen over cartoons is dit misschien geen verrassing. Maar wat voor sommigen wel een schok kan zijn is dat deze lobby terrein heeft gewonnen bij de Verenigde Naties.

Dacey richt zijn pijlen met name op de Organisation of The Islamic Conference (OIC), een orgaan van 57 lidstaten dat zich presenteert als ‘de collectieve stem van de moslimwereld’. Hierbij vindt Dacey steun bij David Littman en Roy Brown, vertegenwoordigers bij de VN voor de Internationale Humanistische Ethische Unie (IHEU). Tot nu toe nog zonder heel veel succes. Want sinds 1999 heeft de OIC met steun van Rusland, China, Cuba en de niet-gebonden landen de strijd tegen de godslastering hoog op de
VN-mensenrechtenagenda gezet.

De OIC heeft resoluties ingediend die zowel islamofobie afkeuren als oproepen tot inperking van de vrije meningsuiting, onder het mom van respect voor religieuze overtuigingen. Tijdens de achtste zitting van de Mensenrechtenraad in maart 2008 ging de club nog verder door ook de vrije meningsuiting in de raad zélf te beknotten. Het mandaat van de Speciale Rapporteur voor Vrije Meningsuiting werd zo aangepast dat het nu ook omvat: de wereld controleren op ’misbruik’ en op uitingen die godsdiensten beledigen. Aanleiding daarvoor was de publicatie van Geert Wilders’ film ’Fitna’.

Islamitisch recht ondergeschikt aan mensenrechten?

Al deze maatregelen zijn onderdeel van een grotere beweging die erop gericht lijkt een systeem van geïslamiseerde mensenrechten af te dwingen, vreest Dacey. In 1990 namen de OIC-lidstaten hun eigen mensenrechtenverklaring aan, de zogeheten ’Caïro Verklaring van de Mensenrechten in de Islam’.
Hoewel het document enkele zinsneden overneemt van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, is het nieuwe ervan dat het deze rechten ondergeschikt maakt aan het islamitisch recht. De Verklaring van Cairo stelt immers: ‘Op alle in deze verklaring vastgelegde rechten en vrijheden is de islamitische sharia van toepassing.’

De vrijheidsmisvatting

Dacey constateert in het artikel een verwarring over de betekenis van vrijheid, vooral bij seculier links.
Hij noemt dit ’de vrijheidsmisvatting’. De reden is een verkeerde interpretatie van het spinozistische principe dat het individuele geweten niet onderdrukt mag worden door anderen, niet door goden of overheden en niet door de tirannie der gewoonte. Dat leidt tot de conclusie dat het individuele geweten gevrijwaard moet zijn van kritische evaluatie en beoordeling door anderen. Het geweten zou dan overgelaten moeten worden aan het individu. Dacey is het daar niet mee eens.

#8216;Mensen hebben wél het recht te denken wat zij willen, ze hebben alleen niet het recht om gelijk te hebben. Kritiek leveren is géén inbreuk op de vrijheid van het individu. Sterker nog: kritiek is de ultieme bevestiging van de vrijheid van een ander. Iemands redenen om te doen wat hij doet zijn van nature zodanig dat anderen die in overweging kunnen nemen en kunnen accepteren. Maar als anderen ze kunnen accepteren, dan kunnen zij ze ook verwerpen. Door het geweten tot privé-zaak te verklaren, hoopte seculier links het publieke domein te beschermen tegen de soms giftige effecten van het geloof. Maar paradoxaal genoeg ondermijnt deze privatisering alle pogingen om je te verzetten tegen religie als die de mensenrechten bedreigt.’

Het geweten is een open source-systeem

Dacey refereert aan de al eerder genoemde Spinoza om zijn argumentatie uit te werken. ‘Voor Spinoza zijn gewetenszaken niet privé, maar openbaar: open om besproken te worden, open voor kritische evaluatie aan de hand van objectieve normen en open voor verandering. Ik heb het geweten getypeerd als een open source-systeem, naar het voorbeeld van de open source-beweging in computer software. Een open source-systeem is een vorm van democratische, collectieve besluitvorming waarin alle deelnemers elke oplossing kunnen overwegen, bekritiseren en herzien. Het proces zelf staat open voor iedereen wier bijdragen bruikbaar lijken. Zo bezien moeten beweringen over gewetenskwesties niet alleen getolereerd worden in het publieke domein, maar zelfs actief aangemoedigd.’

De situatie in Nederland

In Nederland zijn er vergelijkbare ontwikkelingen. Neem de huidige discussies over sancties op beledigen. Of de voornemens van de Tweede Kamer om de strafbaarheid van godslastering te schrappen, maar de sanctionering van beledigingen uit te breiden zodanig dat ook ernstige beledigingen tegen een groep mensen makkelijker strafbaar wordt. Het gevolg daarvan kan zijn dat de vrijheid van meningsuiting opgeofferd wordt ten behoeve van de bescherming van godsdienst.

Standpunt van het Humanistisch Verbond

Het Humanistisch Verbond vindt de vrijheid van meningsuiting essentieel voor een democratische en seculiere samenleving. Daar hoort het recht bij om religie- en levensbeschouwingkritiek uit te oefenen, ook als deze de vorm van satire en spot aanneemt. Het Humanistisch Verbond zal de behandeling van het wetsvoorstel van minister Hirsch Ballin in de commissievergadering op 10 december 2008 kritisch volgen en zonodig met een reactie komen.

Austin Dacey in Nederland

Van 12 tot en met 15 december komt dr. Austin Dacey naar Nederland. Hij spreekt op een aantal bijeenkomsten over de internationale ontwikkelingen op het gebied van de mensenrechten.
Op vrijdag 12 december voert hij debat in De Balie met Maurits Berger, islamoloog en hoogleraar Westerse Islam aan de universiteit van Leiden. De stelling: is de bescherming van religie een bedreiging voor de bescherming van de rechten van de mens?
Op 14 december organiseren Centre For Inquiry for het Low Countries en Nederlands Gesprek Centrum ook een debat met medewerking van Austin Dacey en een forum met rabbijn Raphael Evers, Coskun Çörüz, Nahed Selim en Martijn de Koning.

Dacey heeft ook een boek geschreven over dit onderwerp: The Secular Conscience: Why belief belongs to public life.

Meer kijken, luisteren en lezen

In het webdossier mensenrechten vindt u meer informatie over dit onderwerp.

Gepubliceerd: 2-12-2008