Laten zien dat de patiënt er als mens toe doet

Wie lang in psychiatrische instelling verblijft vereenzaamt en durft vaak bijna niet meer te geloven als mens de moeite waard te zijn. Freek Boon, humanistisch raadsman in de psychiatrie te Delft, vertelt waarom het belangrijk is dat de langdurige verblijfspsychiatrisch patiënt zich als persoon gezien weet. En welke rol hij daar als geestelijk verzorger bij kan spelen.

'In verschillende psychiatrische instellingen werken humanistisch geestelijk verzorgers. Zij komen daar in contact met mensen die kort zijn opgenomen en ook met mensen die daar al veel langer verblijven, soms meerdere tientallen jaren. Ook voor deze langverblijvers is het werk van humanistisch geestelijk raadslieden belangrijk.

Een lang verblijf in de psychiatrie leidt vaak tot een maatschappelijk marginale positie en een geestelijk eenzaam bestaan. Veel patiënten maken op jongere leeftijd een moeilijke periode mee met - voor henzelf en omstanders - vaak onbegrijpelijk gedrag. Het daaropvolgende langdurige verblijf in psychiatrische instellingen leidt tot grote krimp van hun contacten. Menige kennis en familielid brengt het niet op om jaar na jaar op bezoek te blijven komen bij een kennis in het psychiatrisch ziekenhuis. Waarover praat je na jaren met elkaar?

De contactenkring verkleint zich nog meer doordat bekenden naar elders verhuizen, minder valide worden of overlijden. Slechts sporadisch ontstaat er een nieuw contact. Vanzelfsprekend doet een patiënt in een instelling ook wel eens een kennis of vriend op, maar als één van beiden wordt overgeplaatst, dan raakt die vriendschap vaak weer snel in het slop. Bij een langdurig verblijf in de psychiatrie ligt eenzaamheid bijna altijd op de loer.

Patiënten spreken met de geestelijk verzorger over dit soort ervaringen en stellen zich ook de gewone vragen naar de zin van hun bestaan. Als geestelijk verzorger heb je doorgaans geen antwoorden en die verlangen de mensen ook niet echt van je. Het belangrijkste is dat je hen op gezette tijden ziet staan, als mens van vlees en bloed en als mens met gevoel voor betekenis en zin. Als mens die kan lijden aan zinloosheid.

Langdurig psychiatrische patiënten kunnen en durven vaak bijna niet meer te geloven dat zijzelf als mens de moeite waard zijn. Als geestelijke verzorger in de psychiatrie ervaar ik het als wezenlijk dat ik dat deze mensen help te (her-)ontdekken dat zijzelf van waarde zijn. Dat is fundamenteel belangrijk, want wie niet het besef heeft er als mens te mogen zijn zal moeite hebben om het eigen leven als waardevol en zinvol te ervaren. En wie zich wel bewust is van zijn eigen waarde kan het eigen leven gemakkelijker. Dat geldt voor iedereen en zeker voor mensen met een grotere psychische kwetsbaarheid.

Om voor deze groep patiënten van betekenis te kunnen zijn is iets nodig dat professionele trouw genoemd kan worden. Een trouw aan personen. Een trouw die speelt in de dagelijkse praktijk van het vaak jarenlange werk van de geestelijk verzorger in de psychiatrie. Een trouw die van de geestelijk verzorger vraagt dat hij niet te strak en te strikt afdelingsgebonden (territoriaal) werkt.

Vanuit die trouw onderhoudt de geestelijk verzorger met verschillende patiënten langdurige contacten. En ook al is dat contact soms weinig frequent, het is toch een signaal aan die persoon dat hij of zij als mens ertoe doet en de moeite waard is.'

Gepubliceerd: 01-11-2006