Humanistisch Verbond op Twitter Humanistisch Verbond op Facebook Humanistisch Verbond op YouTube

Zoeken

Zijn er ook grote namen, wereldleiders en zo, die zich humanist noemen?

In alle tijden en culturen hebben mensen zich aangetrokken gevoeld tot het humanistische gedachtegoed. Ook bekende politieke, maatschappelijke en geestelijke voorlieden. Soms noemen mensen zichzelf humanist, soms worden ze door anderen humanist genoemd en soms is humanisme een term die pas achteraf wordt gebruikt om het denken in een bepaalde periode mee te benoemen.

Griekse filosofen hebben het pad gebaand voor zelfstandig denken en het nemen van verantwoordelijkheid. Socrates, Plato, Aristoteles en Epicurus zijn de bekendste. De oude Romeinen namen het nieuwe denken over. Cicero gold als een leider, ook omdat hij in politiek opzicht actief was. Hij ontwikkelde het ideaal van de humanitas, de geestelijke en zedelijke ontplooiing van mensen, het streven naar schoonheid en naar vriendelijkheid in de omgang met anderen.

In de Middeleeuwen stokte de humanistische geest. Het christendom verbreidde zich sterk en de wereldlijke macht van de kerk was groot. Met de Arabische geleerde Averroës en de vrijzinnige Italiaan Thomas van Aquino kwam er in de twaalfde eeuw weer aandacht voor de menselijke rede.
Tijdens de Renaissance kreeg het humanisme geweldige impulsen door filosofen als Ficino, Pico della Mirandola, Pomponazzi, Machiavelli, Thomas More, Michel de Montaigne en de Nederlander Desiderius Erasmus.

In de laatste eeuwen werkten tal van geleerden de ideeën van menselijke waardigheid -gebaseerd op gezond verstand en gevoel- verder uit: Bacon, Descartes, Locke, Kant, Hume, Diderot, Voltaire, Rousseau, Lessing, Goethe, Hegel, Feuerbach, Darwin, Marx, Nietzsche, James, Dewey, Marcuse, Fromm, Habermas, Chomsky, Wittgenstein, Russell, Einstein, Popper, Blackham, Sartre, Kolakowski, Levinas, Sloterdijk, Nussbaum, Todorov en vele anderen. Hoewel de denkbeelden van al deze grote namen onderling duidelijk en soms sterk variëren, zijn ze alle gebaseerd op de idee dat mensen zelf hun leven zin en vorm kunnen geven, ongeacht het veronderstelde bestaan van een almacht.

In Nederland ontwikkelde Hugo de Groot in de zeventiende eeuw het zogeheten zeerecht. Hij legde daarmee de grondslag voor de moderne mensenrechten. Baruch de Spinoza en Coornhert schreven invloedrijke boeken over ethiek, gebaseerd op de menselijke waardigheid. De liberale voorman Thorbecke bracht in 1848 een belangrijke herziening van de grondwet tot stand. Nog steeds hanteren we zijn principiële scheiding van kerk en staat als basis voor een vreedzame samenleving. De invloedrijke schrijver Multatuli betwistte het bestaan van christelijke deugden en concludeerde dat wij het toch echt zelf moeten doen. Domela Nieuwenhuis streed met Aletta Jacobs succesvol voor gelijkberechtiging van vrouwen en verbetering van de positie van arbeiders.
De oprichter van het Humanistisch Verbond, Jaap van Praag, was gedeputeerde in Zuid Holland. Latere voorzitters van de vereniging waren eveneens politiek actief: Max Rood als minister van binnenlandse zaken, Jan Glastra van Loon als staatssecretaris van justitie en Paul Cliteur in de liberale denktank van de VVD, later als lijstduwer bij de Partij voor de Dieren.

Humanitas directeur Lodewijk de Waal heeft jarenlang leiding gegeven aan de Nederlandse vakbeweging. Ook tal van belangrijke schrijvers en politici waren of zijn actief in de humanistische beweging. Denk aan Hella Haasse, Annie M.G.Schmidt, Annie Romein-Verschoor, Simon Carmiggelt, Theodor Holman, Wim Kok, Hein Roethof, Frits Bolkestein, Anneke Krijnen, Francine Giskes, Louise Groenman en Jacob Kohnstamm.

Internationaal gelden wereldleiders als Nelson Mandela en Mahatma Ghandi als humanistisch geïnspireerde politici met veel aandacht voor geweldloosheid en tolerantie. De voormalige directeur van Unesco, humanist Julian Huxley, speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In Oost- Europese landen waren de Tsjechische president Havel en de Russische kerngeleerde Sacharov uitdragers van het vrije woord en mensenrechten in het algemeen. De huidige minister president van België Guy Verhofstadt heeft zich eveneens een sympathisant van het humanistische gedachtegoed betoond.

Over humanisme