Wat zijn de gebruiken, feesten en tradities van het humanisme?
Het humanisme kent niet van die prachtige traditionele feestelijke ceremoniën zoals bepaalde religieuze stromingen. Het is duidelijk dat die bekende, vaststaande en steeds terugkerende feestelijke 'hoogtepunten' een enorm positief effect kunnen hebben op gevoelens van verbondenheid en erbij horen. Ook kunnen ze een vorm van troost en steun bieden wanneer het leven even niet meezit. Voor wie niet (meer) gelooft in de oorsprong en betekenis van die tradities kunnen ze natuurlijk een heel andere waarde hebben en misschien zelfs als overbodig of flauwekul gezien worden.
Het is bij humanisten wat vaste tradities betreft dus een beetje een kale boel. Er zijn wel bepaalde momenten van het jaar, zoals wereldhumanismedag (21 juni) en het midwinterfeest (21 december), waarop humanisten feestelijk bij elkaar komen. De invulling van zo’n feest staat echter niet vast. Er is geen liturgie (het geheel van voorgeschreven ceremoniën en handelingen die een eredienst in een kerk uitmaken), maar er zijn wel allerlei feestelijke elementen: lekkere hapjes, drinken, dansen, muziek. Zingen? Het zou wel kunnen maar het humanisme heeft geen specifieke (strijd)liederen, alhoewel een aantal humanisten wel iets heeft met het lied 'De gedachten zijn vrij...'. Veel humanisten vinden het belangrijk dat een evenement ook iets inhoudelijks te bieden heeft, zoals een lezing die te denken geeft of een forumdiscussie die nieuwe gezichtpunten biedt. 'Zelf kritisch denken' is één van de pijlers van het humanisme.
In de loop van de tijd hebben humanisten in Nederland enkele min of meer vaststaande evenementen ontwikkeld, die je misschien met enig recht 'tradities' zou kunnen gaan noemen. Zo is er een jaarlijkse 'Socrateslezing', een evenement waarbij een belangwekkend persoon een actueel of maatschappelijk thema belicht vanuit humanistisch perspectief. Er is een tweejaarlijkse uitreiking van de Van Praag-prijs aan iemand die zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt op het gebied van humanistische idealen, zoals humanisering van de samenleving of het kritisch en 'humanistisch' becommentariëren van actuele ontwikkelingen en gebeurtenissen. Voorheen was er ook de 'Bemoei-je-d'r-mee-prijs' voor projecten met een bijzondere betekenis voor de samenleving. Denk hierbij aan hulp voor wie het niet redt, versterking van sociale verbanden, versterking van het zelfstandig functioneren van mensen enzovoort. Voor al deze evenementen bestaat een heldere formule: feestelijke elementen, een stijlvolle locatie en aankleding, aandacht voor de 'hoofdrolspelers'.
Humanisten zoeken, vooral op basis van de rede en met de kracht van argumenten, naar 'de waarheid', de achterkant van gebeurtenissen, opvattingen en zogenaamde feiten. Ze zijn daarin zowel kritisch als bescheiden, in het besef dat de waarheid steeds in wording is. Humanisten kennen niet zoveel vaststaande waarheden en ze laten anderen graag in hun waarde. Dat laatste geldt ook wanneer ze het hartgrondig met iemand oneens zijn. Graag treden ze met zo iemand in dialoog om meningen en opvattingen te toetsen en te scherpen.
Is humanisme met dit alles een beetje verstandelijk, kaal en saai? Humanisten vinden zelf natuurlijk van niet. Ook al voert de rede de boventoon, idealisme is de drijfveer. Idealisme voor een humane samenleving, aandacht en hulp voor mensen in crisissituaties, aandacht voor 'het goede leven'.