Zoeken

Over humanisme

Het Humanistisch Verbond beschouwt humanisme als een levensbeschouwing die bij het interpreteren van de wereld en de plaats van de mens uitgaat van de 'redelijke en zedelijke vermogens' van de mens.

Het woord humanisme is afgeleid van het Latijnse humanitas. In het woord zitten twee betekenissen vervat, namelijk 'mens-zijn' en 'het streven naar menselijkheid'. In het humanisme staan beide elementen centraal. Het Humanistisch Verbond beschouwt humanisme als een levensbeschouwing die bij het interpreteren van de wereld en de plaats van de mens uitgaat van de 'redelijke en zedelijke vermogens' van de mens. Het humanisme doet daarbij geen beroep op een bovenmenselijke of bovennatuurlijke macht of kracht, zoals een God. Humanisme wordt daarom ook wel een ongodsdienstige levensbeschouwing genoemd.

Humanisme als levensbeschouwing

Humanisten gaan uit van menselijke redelijke en zedelijke vermogens. Humanisten hebben anders dan sommige religies geen definitieve antwoorden. Als iemand morgen een goed nieuw antwoord bedenkt op de vraag waarom we hier zijn, dan moet daar over nagedacht kunnen worden. Ook gelooft het humanisme niet in antwoorden op vragen over het onkenbare. Wat er na de dood gebeurt kunnen we niet met menselijke vermogens weten. Humanisten weten sommige dingen dus gewoon niet, en over veel andere dingen twijfelen ze. Het twijfelen en het voortdurend bereid zijn om levensbeschouwelijke vragen en antwoorden in het licht van nieuwe informatie opnieuw te bezien, is misschien wel één van de belangrijkste kenmerken van het humanisme.

Sommige humanisten noemen zich overigens wel religieus, andere humanisten zeggen niet te weten of iets is tussen hemel en aarde en daarover dus ook geen uitspraak kunnen doen. Deze diversiteit aan opvattingen vinden humanisten belangrijk en waardevol.

Humanisme als levenskunst

De humanistische levensbeschouwing is erop gericht van het leven iets goeds en moois te maken. Humanisten streven ernaar een leven te leiden waarmee je instemt, waar je bewust voor kiest en waar je aandacht aan besteed. Dit streven wordt ook wel levenskunst genoemd.

Volgens humanisten is het leven zo waardevol dat je het niet zomaar voorbij mag laten gaan maar moet proberen er een kunstwerk van te maken. Iedereen moet op zich eigen manier vorm geven aan het leven. Humanisten willen graag dat mensen zich ontwikkelen en vormen op geestelijk, moreel en emotioneel gebied. Deze ontwikkeling komt wat humanisten betreft het beste tot stand als je nieuwsgierig bent maar ook kritische vragen stelt, zelf nadenkt en naar anderen kunt luisteren. Vandaar ook het motto van het Humanistisch Verbond: zelf denken samen leven.

Humanisme als moreel en politiek streven

Humanisme is ook een moreel en politiek streven waarin de menselijke waardigheid centraal staat. Menselijke waardigheid is zowel voor het individu als voor de samenleving belangrijk.

Menselijke waardigheid vraagt van het individu om elk ander mens serieus te nemen, te zien als een ander, gelijkwaardig mens, die andere meningen heeft, andere voorkeuren, andere problemen. Het erkennen van de menselijke waardigheid van een ander vraagt om karaktereigenschappen zoals tolerantie, nieuwsgierigheid en openheid. Het humanisme streeft ernaar om deze eigenschappen te verbreiden onder zoveel mogelijk mensen.

Humanisten beseffen ook dat een betere wereld voor alle mensen niet alleen maar van individuele personen en hun karakter afhangt. Menselijke waardigheid vraagt ook om een rechtvaardige samenleving waarin mensen voldoende en gelijke kansen hebben, vrij zijn en de mogelijkheid hebben zich te ontwikkelen en ontplooien. Een samenleving moet voldoende ruimte voor verschil toelaten en pluraliteit niet als bedreiging zien.

Menselijke waardigheid heeft een fatsoenlijke en rechtvaardige politiek nodig, zowel nationaal als internationaal. In het publieke debat spreken humanisten zich daarom regelmatig uit tegen onrecht en over themas zoals armoede, sociale ongelijkheid, etnische tegenstellingen, het milieu en mensenrechten.

Meer kijken, luisteren en lezen

Download hier een uitgebreide tekst over humanisme als levensbeschouwing, levenskunst en moreel en politiek streven. En lees meer over ontwikkelingen binnen het humanisme in het webdossier humanisme.

 

Over humanisme