Onuitzetbaar, en dan?

In Nederland verblijven mensen voor wie het onmogelijk is een verblijfsvergunning te krijgen, maar die ook niet uitgezet kan worden. Naar schatting zijn er tussen de 35.000 en 60.000 onuitzetbaren in Nederland. Dat betekent dat de helft van alle illegalen in Nederland onuitzetbaar is. En dat een op de zes cellen in Nederland een detentiecel is. Er zijn veel oorzaken die uitzetting kunnen verhinderen.

Onuitzetbaar, hoe kan dat?

Om iemand uit te kunnen zetten moet aan een aantal voorwaarden voldaan zijn:

1. Identiteit en herkomst moeten worden vastgesteld, liefst met harde bewijzen.
2. Het land van herkomst moet hen erkennen als burger.
3. Een tijdelijk reisdocument wordt aangevraagd bij het land van herkomst.
4. De vliegreis wordt geregeld.
5. De betrokkenen moeten zonder al te veel kleerscheuren in het vliegtuig komen.
6. De grensbeambte moet hen bij aankomst ook echt toegang verlenen.

Wat gaat er mis?

Bij elk van deze stappen kan het misgaan. Om te beginnen is de identiteit van mensen niet zomaar vast te stellen. Dat kan zijn omdat informatie ontbreekt, of omdat er gewoonweg geen bewijsmateriaal beschikbaar is. Niet in elk land wordt de bevolkingsadministratie nauwkeurig bijgehouden.

Soms komt het door vertragingstactieken of tegenwerking. Door de vreemdeling zelf, als hij zijn identiteit niet wil prijsgeven, of zich tot het uiterste verzet op het vliegveld. Ook voelen soms ambassades er weinig voor om met de Nederlandse politie samen te werken. Bijvoorbeeld als een land niet zit te wachten op terugkerende onwillige onderdanen. 

Familieleden van de vreemdelingen kunnen ook van invloed zijn: soms werken zij niet mee aan het opvragen en opsturen van een geboortebewijs of ander identiteitsdocument. Ten slotte kan het ook nog liggen aan de inefficiënte werkwijze van de ambtenaren die aan de uitzetting werken.  

Hoe groot is die groep onuitzetbaren?

Naar schatting zijn er tussen de 35.000 en 60.000 onuitzetbaren in Nederland. Lees verder in onze brochure over Onuitzetbaren

Detentie in de praktijk

Terwijl er gewerkt wordt aan hun uitzetting, worden de vreemdelingen vastgehouden in de detentiecentra. De einddatum van de detentie is van tevoren niet bekend. Het kan om enkele weken gaan, maar ook om meer dan een jaar.

De omstandigheden zijn vrij sober. Persoonlijke ruimte, privacy, bewegingsvrijheid, activiteiten, geld, toegestane spullen op je kamer, mogelijkheden bezoek te ontvangen, telefoontijd, mogelijkheden om voor jezelf te koken; alles is gelimiteerd en beperkt.

Post wordt geopend, de telefoon kan afgeluisterd worden. Mediacontacten zijn niet toegestaan. Er is toezicht zoals in een gevangenis, door geuniformeerde bewakers, compleet met celinspecties, fouilleren – soms ontkleed – en een deur die een lange periode per etmaal achter jou en je celmaat op slot gaat. De vraag naar geestelijke verzorging groot, net als de wanhoop, de woede, de angst en de beschadiging.  

Wat is klinkeren?

Als een gedetineerde niet kan worden uitgezet door de Nederlandse overheid, kan hij worden vrijgelaten. Dat gebeurt meestal zonder aankondiging; van de ene op de andere dag. Klinkeren is de term die ervoor wordt gebruikt. Hij krijgt een brief mee, waarin staat dat hij binnen 24 uur het land moet verlaten. Met zijn bagage en het geld dat hij op zijn gevangenisrekening had staan, wordt hij afgezet ergens op een station, of bij een bushalte.

De geklinkerde staat voor de opgave van de ene op de andere minuut het afwachtende bestaan van de gevangenis van zich af te schudden en onmiddellijk in actie komen. Waar moet ik naartoe? Wie kan ik bellen? Waar slaap ik vannacht? Hoeveel geld heb ik nog? Het antwoord op die vragen is afhankelijk van hoe groot het sociaal netwerk is dat mensen nog hebben. 

Sommige gedetineerden zijn banger voor de dag dat ze vrijkomen, dan voor een langdurige detentie. Onontkoombaar dringt de vraag zich op: hoe nu verder?  Lees verder een artikel over Vera Filatova in Trouw 

Wat doen Humanistisch geestelijk verzorgers in detentiecentra?

Humanistisch Geestelijk Verzorgers werken in de detentiecentra voor Vreemdelingen. In deze gevangenissen worden vreemdelingen vastgehouden, terwijl er gewerkt wordt aan hun uitzetting. De einddatum van de detentie is van te voren niet bekend. Het kan om enkele weken gaan, maar ook om meer dan een jaar. De omstandigheden in de detentiecentra zijn vrij sober. Persoonlijke ruimte, privacy, bewegingsvrijheid, activiteiten, geld, toegestane spullen op je kamer, mogelijkheden bezoek te ontvangen, telefoontijd, mogelijkheden om voor jezelf te koken, alles is gelimiteerd en beperkt. Je post wordt geopend, de telefoon kan afgeluisterd worden. Mediacontacten zijn niet toegestaan. Er is toezicht zoals in een gevangenis, door geuniformeerde bewakers, compleet met celinspecties, fouilleren, soms ontkleed, en een deur die een lange periode per etmaal achter jou en je celmaat op slot gaat.

Zoals in andere gevangenissen is er ook geestelijke verzorging, van verschillende kleuren, waaronder humanistische geestelijke verzorging. De geestelijk verzorgers zijn er om de gedetineerden te ondersteunen bij het uitoefenen van hun levensbeschouwing en hen te begeleiden bij levensvragen die zich opdringen. Ook hebben geestelijk verzorgers een taak als het gaat om de humaniteit in de inrichting. In de vreemdelingenbewaring is de vraag naar geestelijke verzorging groot, net als de wanhoop, de woede, de angst en de beschadiging.

Gedichten uit gespreksgroepen
Humanistisch geestelijk verzorgers in de detentiecentra maken vaak gebruik van gedichten. Ook gedetineerde vreemdelingen schrijven gedichten. Een kleine selectie. Aan het eind van een gespreksgroep, altijd met de onzekerheid wie er nog zal zijn volgende week, en wie niet, en waar die dan is:  

Reisopdracht

en als je weggaat.
regen er dreigt regen
storm blaast zand
over de wegen,
men moet z´n ogen beschermen.
angstige vogels zwermen
boven het land.
de lucht is zwart.
zeg langzaam:
Ik hou van regen.
Ik hou van storm.
Ik ben niet bang.

Riekus Waskowsky

Bij de start van een nieuwe groep, nadat ik verteld heb dat niemand hier zijn echte naam hoeft te noemen, en we vervolgens over namen spreken: wie ze je geeft, en waarom, en hoe je genoemd wilt worden, hier en nu.

Voor wie ik liefheb wil ik heten 
mijn moeder is mijn naam vergeten,
mijn kind weet nog niet hoe ik heet.
hoe moet ik mij geborgen weten?

noem mij, bevestig mijn bestaan,
laat mijn naam zijn als een keten.
noem mij, noem mij, spreek mij aan,
o, noem mij bij mijn diepste naam.

voor wie ik liefheb wil ik heten.

my names forgotten by my mother,
my child does not yet know my name.
how could i feel that i am safe?

name me, confirm my being here,
may my name be as a linking chain.
name me, name me, call on me,
o, call me by my deepest name.

for those i love i have my name.

Neeltje Maria Min

Bij de midzomerviering in het Detentiecentrum 

Ik wil het altijd weer:
wonen in een dik huis,
mij warmen aan heilig vuur.
Maar ik sta op open land,
geen mens of dier om mij heen,
de wind van het licht in de rug.
Ik wil niet terug.

Hans Andreus   

 

Verder lezen?

Artikelen van en interviews met humanistisch geestelijk verzorgers in de vreemdelingenbewaring.

• De lucht zien door een rooster (HUMUS Nummer 1, 2007). 
• Gaan staan waar het wringt, methodisch raamwerk HGV Vreemdelingenbewaring (in pdf toegevoegd aan mail
• Dialogisch werken in de grensstreek / Marjo van Bergen  Humanistisch Geestelijk Werk in de vreemdelingenbewaring. In: Tijdschrift voor Humanistiek, themanummer Culturele Diversiteit, nr. 40 jaargang 10, december 2009 Een ja-zegger worden
• Een Ja-zegger worden / Marjo van Bergen. Bestaansbevestiging en levensbeaming in Geestelijke Verzorging. In: Handelingen, Tijdschrift voor Praktische Theologie. Themanummer Het leven ontvangen. Praktijken en reflecties. 36ste jaargang, 2009 nummer 4.  

Meer humanistische professionals en vrijwilligers actief

 

• In verschillende detentiecentra zijn vrijwilligersgroepen van Humanitas actief. Zij verzorgen onder andere bezoeken aan gedetineerden, taalcursussen en creatieve activiteiten in de detentiecentra in Zaandam, Alphen aan den Rijn en Zeist. Contact met deze gedetineerde vreemdelingen gaat je niet in je koude kleren zitten. Lees bijvoorbeeld eens de ervaringen van een bezoekvrijwilliger in  een van de detentiecentra: Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen. Ook vrijwilliger worden? Meld u aan op de website van Humanitas.
• BLinN
  Bonded Labour in Nederland (BLinN) zet zich in voor de positieverbetering van slachtoffers van mensenhandel. Slachtoffers van mensenhandel worden gedwongen te werken onder zeer slechte omstandigheden, ze ontvangen weinig tot geen loon en kunnen zich niet aan deze uitbuitingssituatie onttrekken. BLinN wil deze doelgroep een steun in de rug geven bij het vormgeven van hun toekomst. Dat kan in Nederland of in het land van herkomst zijn.
  Slachtoffers van mensenhandel verblijven over het algemeen zonder verblijfsvergunning in Nederland. Daarmee lopen zij ook het risico als illegale vreemdeling behandeld te worden en zo in vreemdelingenbewaring terecht te komen. Ook daar is BlinN actief. Het programma is in 1999 opgezet en ingebed bij Humanitas en Oxfam Novib. Lees verder
  
  BlinN werkt met vrijwilligers, bijvoorbeeld als maatje, voor juridische begeleiding, bij de  organisatie van landelijke activiteiten en voor incidentele ondersteuning (meegaan naar instanties, e.d.) Vrijwilligers van BlinN vertellen wat over hun ervaringen in dit werk op de website van BlinN. Lees verder 
• De Universiteit voor Humanistiek besteedde tijdens de Dies Natalis 2007 uitgebreid aandacht aan de situatie van asielzoekers, hun kinderen, de alleenstaande minderjarige asielzoekers en de professionals die met hen werken. Lees verder

 

Gepubliceerd: 15-06-2010