Levenskunst in uitvoering, tijd voor ..ruimte om je uit te drukken

'Hoe speelt levenskunst een rol in het werk van humanistisch geestelijk verzorgers bij de dienstverlening aan ouderen, gedetineerden, zieken of soldaten? Dat is de vraag waar zij in deze serie bij stil staan. Deze week is dat Jolanda Bource. ‘Een goed leven is misschien wel een leven waarbij de binnen- en de buitenwereld elkaar raken.’

‘Het ergste van vastzitten is misschien wel, dat je niets kunt doen’, zei een cliënt een keer tegen me. ‘Anderen doen je deur open, brengen je eten, vertellen wanneer de arbeid begint en wanneer je naar je bezoek mag. Je mag niet bellen als je zin hebt. Je kunt niet naar huis als je vrouw je nodig heeft of als je je kind wil troosten.’

‘Binnen zitten’ betekent dat je eraan moet wennen dat je geen macht meer hebt om de dingen te regelen zoals jij dat wil. Zitten is slapen terwijl je niet moe bent. Zitten is de dagen afstrepen totdat je weer energie in je eigen leven en dat van je naasten kan stoppen. Wachten tot je weer kunt beginnen, iets op te bouwen. Wachten op het moment dat je weer in beweging kunt komen.
Tot die tijd ben je opgesloten in de gevangenis, maar ook opgesloten in jezelf, afgesneden van de buitenwereld. En de tijd gaat nooit snel genoeg voorbij.

Je kunt afgesneden zijn van je naasten en de wereld buiten. Je kunt ook afgesneden zijn van je eigen binnenwereld. En dat overkomt je als moderne mens soms. Doordat je urenlang ingeklemd bent in de dagelijkse file. De trein is gestremd, de vergadering uitgelopen, en dan nog snel de kinderen halen van de naschoolse opvang. Er is zoveel te doen. Het werk is nooit gedaan. Mensen springen, vliegen, hollen. Met een tas in de ene en een koffiebekertje in de andere hand. A workmans ballet. De tijd zweept je op als een slavendrijver. Soms wordt de druk van de buitenwereld zo groot dat je jezelf daarin verliezen kan. Wordt het leven een eindeloze rij klusjes en verdwijnt de ruimte voor eigenheid, traagheid en spel.

Waar de beperkingen ook liggen; of je te veel te doen hebt of helemaal niets kunt doen, zolang de binnenwereld en de buitenwereld niet met elkaar in harmonie zijn, keert de tijd zich tegen je.
Een goed leven is misschien wel een leven waarbij de binnenwereld en de buitenwereld elkaar raken. Waarbij je kunt voelen dat je vorm geeft aan wat er in je leeft. Je handelt, maakt dingen, bouwt relaties op. Zo wordt je binnenwereld zichtbaar in de buitenwereld. Door zichtbaar te worden kan een mens de buitenwereld veranderen. Hij voegt zijn eigen kleur toe. Een eigen geluid.

Op de beperkingen die er zijn, kan ruimte veroverd worden. Op een dag gaat de gevangenisdeur weer open. Of : het is mogelijk je op een andere manier in je leven te verankeren zodat er meer ruimte overblijft voor wie je bent. Mensen hebben ruimte nodig. Ruimte om te handelen, ruimte om zichzelf uit te drukken. Als die ruimte er is, en je geleerd hebt, de ruimte te gebruiken, keert ook de tijd zich niet meer tegen je. De tijd sleept zich niet langer voort en jaagt je niet op. De tijd is dan gewoon het veranderen van het licht, het overgaan van herfst in winter, van avond in nacht in ochtend.
Temidden van al die veranderingen wandel jij, rustig, door je levensdagen en geeft uitdrukking aan wat er in je beweegt.

Jolanda Bource is humanistisch geestelijke verzorging bij Justitie (Penitentiaire Inrichting Breda)

Gepubliceerd:03-12-2009