Een waardig levenseinde: levensbeëindiging van wilsonbekwamen

Er zijn mensen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden, fysiek of geestelijk, maar zelf geen verzoek tot levensbeëindiging kunnen doen omdat zij als wilsonbekwaam worden beschouwd. Het gaat dan om kinderen en mensen die vanwege een psychiatrische stoornis of bijvoorbeeld dementie niet in staat worden geacht een besluit en verzoek tot levensbeëindiging te kunnen overzien. Babys en comapatiënten kunnen geen verzoek indienen. Kinderen vanaf twaalf jaar kunnen wel een verzoek indienen maar slechts met instemming van de ouders.

En als mensen uit de andere genoemde categorieën een verzoek (zouden) doen, wordt dat in de meeste gevallen niet in behandeling genomen, op grond van wilsonbekwaamheid.

Dilemma: weloverwogen verzoek bij wilsonbekwamen

Het is een goed uitgangspunt het leven van kwetsbare mensen te beschermen, tegen zichzelf, tegen anderen. Het morele dilemma is: je kunt er in veel gevallen niet met zekerheid achter komen of iemand dood wil en vrijwel niemand wil de verantwoordelijkheid dragen voor een besluit tot levensbeëindiging van iemand die niet zelf overtuigend kan aangeven dat hij/zij dood wil. Van een weloverwogen duurzaam verzoek dat de ander kan overtuigen kan bij wilsonbekwamen meestal geen sprake zijn.

Dilemma: zorg en einde aan het lijden

De keerzijde is dat de voorstelbare voorzichtigheid er ook toe kan leiden dat iemand ondraaglijk en uitzichtloos blijft lijden, terwijl niemand er iets aan doet. De wilsonbekwame is afhankelijk van de zorg van anderen en zorg is ook dat je helpt om het lijden te laten ophouden. Dat is het duivels dilemma waarmee familie, verzorgers en artsen te maken hebben bij ernstig lijden van wilsonbekwamen.

Wilsonbekwamen soms wel wilsbekwaam geweest

Een bepaalde categorie wilsonbekwamen is eerder wel wilsbekwaam geweest (bijvoorbeeld veel dementerenden en comapatiënten). In een dergelijk geval dient de behandelende arts veel waarde te hechten aan een in die periode door betrokkene vastgelegde schriftelijke verklaring. Om de wens tot levensbeëindiging onder bepaalde omstandigheden zo duidelijk mogelijk te laten zijn is het verstandig als zij, die zon wens hebben een schriftelijke verklaring opstellen waarin zij zo duidelijk mogelijk aangeven onder welke omstandigheden zij willen dat verdere medische behandeling gestaakt wordt of dat het leven actief beëindigd wordt. Het is ook van belang dat zij die een dergelijke schriftelijke verklaring hebben opgesteld, deze wens periodiek met hun huisarts bespreken en de huisarts daar aantekening van bijhoudt in het dossier van betrokkene.

Wilsonbekwamen soms wel gedeeltelijk wilsbekwaam

Er is enige discussie ontstaan over de vraag of zogenaamde wilsonbekwamen dat wel altijd in alle opzichten zijn. Soms kunnen mensen die lijden aan dementie, een psychiatrische stoornis of een verstandelijke handicap toch consistent en herhaald (duurzaam) aangeven dat zij ondraaglijk lijden en daarom zouden willen sterven. Zeker als die wens ondersteund wordt door wat iemand eerder als wilsbekwame heeft aangegeven moet dit serieus genomen worden.

Algemeen menselijke normen

Waar het gaat om wilsonbekwamen, die nooit wilsbekwaam geweest zijn, of in de periode van wilsbekwaamheid geen verklaring hebben vastgelegd kan alleen gehandeld worden vanuit een algemeen menselijke norm. Vanuit humanistische uitgangspunten betekent dat, dat menselijk leven recht op bescherming heeft en dat alleen tot levensbeëindigende handelingen of het achterwege laten van gangbare medische behandeling overgegaan wordt als het lijden van betrokkene zelf (nu of in de nabije toekomst) dat verantwoord maakt, of als er geen kans meer is op een geestelijk/menswaardig leven (zoals bijvoorbeeld bij langdurige coma).

Meer kijken, luisteren en lezen over levensbeëindiging van wilsonbekwamen? Lees verder

Laatste update van deze pagina: 10-01-2008