Voltooid leven : introductie

Het kabinet heeft de discussie rond een waardig levenseinde stopgezet. Op dit moment is het niet mogelijk om in gevallen van voltooid leven, legaal stervenshulp te verlenen.
Het Humanistisch Verbond wil voltooid leven bespreekbaar maken, en stervenshulp in het geval van voltooid leven legaliseren. 

Hierbij gelden de volgende overwegingen:

• het belang van zelfbeschikking bij het levenseinde;
• de erkenning van existentieel lijden bij een voltooid leven;
• de behoefte zorgzaam en liefdevol om te gaan met stervenshulp (het voorkomen van onwaardig sterven);
• het belang van begeleiding en ondersteuning bij de ervaring van voltooid leven.

Waarom een debat?

Medische en technologische mogelijkheden, hebben voor een verlenging van onze levensduur gezorgd. Een zo lang mogelijk leven is voor velen uitermate belangrijk. Voor sommige ouderen, zijn de medische mogelijkheden echter niet doorslaggevend. Hoewel we ons leven steeds langer kunnen rekken, heeft niet iedereen de ervaring dat dit ook gewenst is. Sommige ouderen lijden aan het leven, zien op tegen de komst van een nieuwe dag, ervaren het leven als last en zijn niet meer in staat te leven op een manier die ze waardevol en waardig achten. Ze zijn klaar met leven.

Volgens het HV, heeft niemand de plicht tot leven. Mensen mogen zelf bepalen hoe ze hun leven inrichten, en mogen ook zelf bepalen hoe en wanneer ze willen sterven. Het HV erkent daarbij expliciet dat een menselijk leven uit meer bestaat dan een lichamelijk bestaan. Het is mogelijk dat ons lichaam langer in stand wordt gehouden, dan onze wil tot leven. Juist voor mensen die hun leven lang hebben gestreefd naar een bewust geleefd leven, is het van belang zelf te kunnen bepalen wanneer het voltooid is. Onvrijwillige verlenging van het leven kan, voor hun gevoel, aan de waarde ervan afbreuk doen.

Geen legale stervenshulp mogelijk

Op dit moment is het niet mogelijk om in gevallen van voltooid leven, legaal stervenshulp te verlenen. Stervenshulp zonder vervolging is mogelijk binnen de euthanasiewet. Deze wet is bedoeld voor diegenen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden vanwege een medisch classificeerbare ziekte of aandoening. Een arts die aan de zorgvuldigheidseisen voldoet, kan hulp bij zelfdoding geven zonder strafvervolging.

Bij voltooid leven ligt het anders. Ouderen die existentieel lijden, hebben niet altijd een aantoonbare lichamelijke of psychische ziekte. In wezen is bij hen geen sprake van een medisch probleem. Ze zijn klaar met leven, lijden aan het leven en willen waardig afscheid nemen en sterven.
Volgens de uitspraak van de Hoge Raad vlak na de invoering van de euthanasiewet, valt existentieel lijden niet onder de euthanasiewet en is hulp bij zelfdoding in deze gevallen strafbaar.
Voor mensen die hun leven voltooid achten en waardig willen sterven, is het vrijwel onmogelijk om zelf de daartoe benodigde medicijnen in huis te halen. De Pil van Drion bestaat niet. Een waardige zelfdoding (dus niet onder de trein springen, ophanging, etc.) is pas mogelijk met een grote hoeveelheid (rond de 130) pillen die in Nederland legaal alleen op recept verkrijgbaar zijn.
Er is dus sprake van een patstelling. Mensen die lijden aan het leven en hun leven voltooid achten, kunnen geen legale hulp krijgen bij hun stervenswens en hebben zelf niet of nauwelijks de mogelijkheid om de benodigde medicijnen te verkrijgen.

Vereisten

Het HV vindt dat hier verandering in moet komen. Ouderen die klaar zijn met leven en zoeken naar stervenshulp, moeten daartoe de mogelijkheid krijgen. Ook in gevallen van voltooid leven, dient hulp bij zelfdoding mogelijk te zijn, mits voldaan is aan duidelijke zorgvuldigheidseisen.

Deze vereisten zijn:

• dat de beslissing vrijwillig is;
• dat de oudere wilsbekwaam is;
• dat de vraag naar stervenshulp consistent en het verzoek daarom weloverwogen en authentiek is;
• dat de oudere vooralsnog 70 jaar of ouder is.

Het gaat hier niet om een wet van Meden en Perzen maar om een begrenzing van de aard van de problematiek. Een voltooid leven, is een leven dat uitgeleefd en klaar is. Het gaat om klachten die met ouderdom samenhangen en waaraan geen behandelbare psychische ziekte ten grondslag ligt. Deze klachten vloeien dus niet voort uit een in principe oplosbaar gebrek aan aandacht en zorg. Denk daarbij aan het niet langer in staat zijn activiteiten te ondernemen die het leven waarde geven, het wegvallen van vrienden en familieleden of ongewenste afhankelijk van zorg.

Hulpverleners

Omdat we deze steeds groter wordende groep ouderen niet in de kou willen laten staan met hun verlangen tot sterven is een hulpverlenersaanbod belangrijk. Hierdoor kunnen ouderen de ruimte krijgen hun verlangen om te sterven te bespreken en kunnen ze hiervoor legaal medicatie krijgen. Hoe het aanbod van hulpverlening er precies uit moet zien, is onderwerp van debat en onderzoek. Vooralsnog gaan de gedachten van het HV uit naar het volgende:

• De hulpverleners moeten gekwalificeerd zijn en een apart certificaat hebben om stervenshulp te verlenen (denk aan geestelijk raadslieden, psychologen, ethici en filosofen, opgeleide vrijwilligers).
• Op het moment dat artsen bereid zijn ook in gevallen van voltooid leven stervenshulp te verlenen, heeft de betrokkenheid van een arts de voorkeur. Niet omdat het probleem medisch van aard is, maar omdat waardig sterven soms medische kennis vereist.
• Op het moment dat artsen niet bereid blijken deze vorm van sterven te begeleiden, moeten andere wegen worden gevonden. Als de beroepsgroep van artsen zich beperkt tot stervenshulp bij medisch classificeerbare ziekten, dan mag dit geen reden zijn om existentieel lijden uit te sluiten. Existentieel lijden verdwijnt niet omdat het geen medische aandoening is.

Het Humanistitisch Verbond gaat de komende tijd het debat over voltooid leven aan en zal zich samen met de NVVE mengen in het debat en de achterliggende ethische, filosofische en levensbeschouwelijke vragen.

Meer nieuws over Voltooid leven

Gepubliceerd: 04-02-2010