euthanasie en palliatieve sedatie in de praktijk

Het Humanistisch Verbond bepleit (een debat over) verruiming van de interpretatie van de euthanasiewet zodat ook psychisch en existentieel ondraaglijk en uitzichtloos lijden hieronder begrepen kan worden. Bij deze discussie hoort ook de overweging of in die gevallen een arts dan wel iemand die professioneel geschoold is om geestelijk lijden te beoordelen betrokken moet worden. Het Humanistisch Verbond is voorstander van het laatste.

Beperkingen van euthanasiewet

In principe heeft Nederland een adequate euthanasiewetgeving. Deze wordt echter beperkter toegepast dan op grond van de wetstekst mogelijk is en er schort veel aan de uitvoering. De beperking zit in de interpretatie van de Hoge Raad die de toepassing van de euthanasiewet beperkt tot ondraaglijk en uitzichtloos lijden voor zover dat door een arts beoordeeld kan worden. In de praktijk betekent dit dat de wet vrijwel uitsluitend wordt toegepast wanneer mensen naar medisch oordeel van een arts ondraaglijk en uitzichtloos lijden.

Afhankelijkheid van artsen

Bij de uitvoering van de euthanasiewet is degene die een verzoek doet tot euthanasie nog altijd erg afhankelijk van hoe de betreffende arts zich opstelt. Er zijn artsen die geen euthanasie willen verrichten maar dat niet (tijdig) aangeven, artsen die ontkennen dat er sprake is van ondraaglijk lijden (de formele grond voor euthanasie), artsen die, zonder goed overleg met de patiënt, het verrichten van euthanasie vervangen door palliatieve sedatie, artsen die behandelverboden negeren, etc.

Keuzevrijheid beperkt

Het Humanistisch Verbond vindt dat de keuzevrijheid van degene die euthanasie wil in de uitvoeringspraktijk van de wet centraler moet komen te staan. Nu ligt de beslissingsbevoegdheid teveel bij de arts. Het Humanistisch Verbond kan wel begrip opbrengen voor artsen die, opgeleid om levens te verlengen, moeite hebben levens te beëindigen. Het verbond vindt dat artsen beter voorbereid moeten worden (in de opleiding of via bijscholing) op het omgaan met euthanasieverzoeken en het tijdig moeten aangeven als zij daartoe niet bereid zijn. Ook moeten zij zo mogelijk doorverwijzen naar een arts die geen ethische bezwaren heeft.

Taak voor patiënt

Wel vindt het Humanistisch Verbond dat patiënten ook zelf een belangrijke taak hebben om tijdig met hun arts aan wie immers gevraagd wordt de euthanasie uit te voeren te bespreken hoe deze staat ten opzichte van een eventueel verzoek tot euthanasie en bij bezwaren een andere arts te zoeken. Ook is het zaak tijdig een euthanasieverklaring te tekenen en een goede wilsbeschikking op te stellen en deze met de arts te bespreken.

Palliatieve sedatie versus euthanasie

Palliatieve sedatie heeft, in tegenstelling tot euthanasie, niet als doel de dood te versnellen, maar is alleen bedoeld om het lijden te verzachten. Dit gebeurt door het bewustzijn van een patiënt opzettelijk te verlagen waardoor deze in een slaaptoestand wordt gebracht. Als een patiënt voldoet aan de criteria waarbij een arts mag overgaan tot palliatieve sedatie (ondraaglijk en uitzichtloos lijden waarbij overlijden binnen één a twee weken verwacht wordt) voldoet hij/zij ook aan de criteria voor euthanasie (volgens de KNMG richtlijn). In het geval van euthanasie dient de arts aan de strenge voorschriften te voldoen die in de euthanasiewetgeving staan: er moet een andere arts geconsulteerd worden en de zaak moet gemeld worden. Bij palliatieve sedatie hoeft dat niet omdat dat onder normaal medisch handelen valt.

Palliatieve sedatie geen alternatief voor euthanasie

Steeds vaker wordt palliatieve sedatie toegepast als alternatief voor euthanasie. Er zijn signalen zijn dat sommige artsen menen dat door de moderne medische mogelijkheden met betrekking tot palliatieve sedatie euthanasie in het geval van ondraaglijk en uitzichtloos lichamelijk lijden niet meer nodig is. Het lijden wordt immers verzacht. In de praktijk komt het er dan op neer dat niet de patiënt, maar de arts de behandelmethode kiest. Het Humanistisch Verbond meent dat palliatieve sedatie geen afdoend alternatief is en dat een patiënt goede redenen kan hebben om aan euthanasie de voorkeur te geven boven palliatieve sedatie.

Oordeel van patiënt doorslaggevend

Als het afscheid onvermijdelijk is kan iemand er de voorkeur aan geven het moment van overlijden zelf te kiezen en bewust afscheid te nemen en niet daarna nog enige tijd in slaaptoestand te vegeteren. Ook hier vindt het Humanistisch Verbond dat niet het criterium ondraaglijk en uitzichtloos lijden alleen gehanteerd moet worden maar dat de eigen keuzevrijheid, autonomie en het criterium van menselijke waardigheid en hoe de patiënt dat zelf beoordeelt van doorslaggevend belang zijn. Het Verbond vindt het wenselijk dat de naasten van de patiënt bij de besluitvorming en het overlijdensproces betrokken worden de arts is dat sowieso - maar het vindt dat de uiteindelijke keuze principieel bij de patiënt moet liggen.

Taboe achter euthanasiewet

Concluderend kan gesteld worden dat achter de huidige euthanasiewetgeving en -praktijk nog altijd een taboe op zelfdoding schuilgaat. Alleen in het geval van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, wordt op basis van compassie met degene die zware fysieke pijn lijdt het recht op een verzoek tot euthanasie toegekend. In de praktijk blijken veel artsen hier moeite mee te hebben en het verzoek niet te honoreren. Door de toegenomen mogelijkheden van palliatieve sedatie lijkt voor velen de uitzonderingsgrond (ondraaglijk en uitzichtloos fysiek lijden) waarop het recht verleend wordt over het eigen leven te beslissen te vervallen.

Meer kijken, luisteren en lezen over euthanasie en palliatieve sedatie in de praktijk? Lees verder

Laatste update van deze pagina: 10-01-2008