Dossier autonomie: de positie van het Humanistisch Verbond

Autonomie is een van de meest belangrijke humanistische waarden. Het is een ideaal dat steeds opnieuw vorm moet krijgen, waarover steeds opnieuw moet worden nagedacht en gesproken, een ideaal dat pas relevant wordt tegen een maatschappelijke, politieke en sociale achtergrond. Wat betekent autonomie nu voor ons en in onze samenleving? Die vraag staat centraal in het webdossier over autonomie.

In het webdossier autonomie is onder andere informatie opgenomen over de positie van het Humanistisch Verbond ten aanzien van autonomie. In 2007 heeft het Humanistisch Verbond met de publicatie van de essaybundel 'De autonome mens' zijn visie op de waarde van autonomie voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. Kern van deze visie is dat autonomie een dynamisch begrip is, dat in de hedendaagse maatschappelijke contexten nieuwe doordenking behoeft.

Autonomie is een dynamisch begrip

Autonomie is een dynamisch begrip. Hoe we het begrijpen, interpreteren en toepassen is afhankelijk van de context waarin het wordt gebruikt. En deze context is vandaag de dag niet langer die van Immanuel Kant. Deze achttiende-eeuwse filosoof riep de mens op tot mondigheid: durf zelf te denken! Laat je niet langer door anderen kerk, staat, autoriteit voorschrijven wat goed en kwaad is, laat je niet leiden door andermans morele wetten (heteronomieën) maar bedien je van je eigen verstand! Wees autonoom, dat wil zeggen: stel jezelf de wet!
Kant riep de burger dus op zijn mond open te doen. En dit lijkt aardig geslaagd. Te aardig, volgens sommigen. Het individu heeft zich losgeworsteld uit de heteronomieën van weleer, is geëmancipeerd, vrijgevochten en mondig geworden. Maar is het individualisme niet doorgeschoten?
Het ideaal van autonomie zal zich in onze hedendaagse samenleving moeten verhouden tot de kritieken op het doorgeschoten individualisme en tot de nieuwe culturele, economische en technologische ontwikkelingen die de mens in nieuwe contexten plaatsen.

Nieuwe reflectie op autonomie noodzakelijk

Er zijn filosofische en politiek-maatschappelijke contexten die een nieuwe reflectie op autonomie noodzakelijk maken.
In de filosofie is het autonome subject al geruime tijd onderwerp van kritisch debat. Niet alleen is de vraag gesteld of dit
autonome subject überhaupt ooit heeft bestaan, ook vraagt men zich af of autonomie wel een nastrevenswaardig moreel ideaal is. Is het streven naar persoonlijke onafhankelijkheid wel wenselijk in alle omstandigheden?
Autonomie staat ook op de maatschappelijke en politieke agenda. Naast vragen over een rechtvaardige economische verdeling, is de vraag naar culturele identiteit, het wie zijn we? en wat delen we? op de voorgrond getreden. Moeten we iets met elkaar delen om samen te kunnen leven, en zo ja, waar moeten we deze gezamenlijkheid dan zoeken? Gaat het over een nationale identiteit, over religieuze overtuigingen, over democratisch burgerschap, cultureel-historische achtergronden, een gedeeld grondgebied, een literaire of historische canon, of moeten we denken aan gedeelde economische belangen? De vraag naar de rol en aard van autonome individu is onvermijdelijk verbonden met de vraag naar de gemeenschap.

Laatste update van deze pagina: 24-03-2008